چشم‌های امیدوار به سوی اتاق مبادلات ارزی

«چشم‌های امیدوار به سوی اتاق مبادلات ارزی»عنوان یادداشت روز روزنامه خراسان به قلم مهدی حسن‌زاده است که در آن می‌خوانید؛3 روز از فعالیت اتاق مبادلات ارزی گذشت تا حساسیت ها و توجهات افکار عمومی به ویژه فعالان اقتصادی به تأثیر این اتاق بر بازار آشفته ارز بیشتر شود. هر چند هنوز قضاوت درباره فرجام اتاق مبادلات ارزی زود است اما با نگاهی به فعالیت 3 روزه این اتاق و در کنار آن بازار آزاد ارز، می توان نکاتی را درباره فرصت ها و چالش های این تدبیر جدید ارزی مورد اشاره قرار داد

۱ - با توجه به این که فضای ملتهب بازار ارز یک شبه به وجود نیامده است و محصول چالش‌های کلان اقتصادی کشور در کنار فشارهایی است که طی یک سال اخیر از خارج بر اقتصاد کشور تحمیل شده است نمی توان در کوتاه مدت توقع موفقیت و در بلندمدت انتظار معجزه از اتاق مبادلات ارزی داشت. صبر و تأمل برای به ثمر رسیدن هر طرحی از جمله طرح اتاق مبادلات ارزی در فضای کنونی بازار ارز ضروری است و نباید با برخی موضع گیری های شتابزده فضای روانی بازار برای موفقیت این طرح را تحت تأثیر قرار داد.

۲ - راه اندازی این مرکز به عنوان تدبیری جدید حاوی این پیام مثبت است که نهادهای متولی تنظیم بازار ارز روزمرگی و انفعال را کنار گذاشته اند و تدبیری فراتر از تزریق بدون هدف ارز به بازار و یا قطع آن درپیش گرفته اند. پیش از این در یادداشتی به این موضوع پرداخته بودیم که معضل اصلی بازار ارز بی اعتمادی به وعده های عمل نشده و اظهارات تنش زای برخی افراد مسئول و غیرمسئول است. حرکت از گفتار درمانی به در پیش گرفتن تدابیر جدید در بازار ارز می تواند حرکتی مثبت برای جلب اعتماد فعالان اقتصادی و کاهش تقاضای عجولانه و انبوه آنان برای ذخیره سازی ارز باشد.

۳ - تدابیر پیش بینی شده برای اتاق مبادلات ارزی حاوی ویژگی های مثبتی است که می تواند در تنظیم بازار ارز موثر باشد. تاکید بر صدور حواله ارزی به جای ارائه ارز فیزیکی که جلوی فروش ارز موردنیاز بخش تولید در بازار آزاد را می گیرد، تجمیع فعالیت همه نهادهای مسئول در یک مرکز و کاهش بوروکراسی اداری و عرضه ارز به نرخ ۲درصد زیر قیمت بازار از مهمترین ویژگی های مثبت این مرکز است. به ویژه عرضه ارز به نرخ ۲درصد زیر قیمت بازار به گونه ای است که هم انگیزه سفته بازی (خرید ارز از اتاق مبادلات ارزی و فروش در بازار آزاد) را ایجاد نمی کند و هم با عرضه ارز به نرخ ارزان تر از بازار آزاد می تواند به تدریج زمینه کاهش نرخ ارز بازار آزاد را فراهم کند.

 ۴ - اما نکته اساسی در موفقیت این طرح توجه به مدیریت بازار موازی اتاق مبادلات ارزی یعنی بازار آزاد است. واقعیت این است که بخش قابل توجهی از تقاضای فعلی بازار که خواهان دریافت ارز مسافرتی و دانشجویی هستند برای تامین نیاز خود به بازار آزاد مراجعه می کنند. در صورت پیش بینی تدابیر مناسب برای تامین این نیازها در اتاق مبادلات ارزی می توان بخش قابل توجهی از تقاضای بازار آزاد را به اتاق مبادلات ارزی منتقل کرد.

تنها نکته محل تردید در این باره نحوه اطمینان از رسیدن ارز مسافرتی و دانشجویی به مصارف خود و جلوگیری از ورود این ارزها به بازار آزاد است که قطعاً تدابیر کنترلی برای این موضوع را می توان اندیشید. ۵ - اما بخشی دیگر از تقاضای بازار به خرید ارز برای ذخیره سازی با هدف انتفاع از افزایش قیمت ارز در آینده باز می گردد و تا زمانی که این تقاضا کم رنگ یا محو نشود بازار آزاد (دلالی) ارز به حیات خود ادامه خواهد داد. برای رفع این مشکل باید ۲ اقدام را در دستور کار قرار داد.

اولین اقدام مهار رشد نقدینگی و هدایت آن به سمت بازارهای سودآور و مرتبط با تولید است و اقدام دیگر تلاش مجموعه نظام اقتصادی از جمله وزارت نفت برای دورزدن تحریم های نفتی است. در شرایط فعلی با توجه به کاهش نسبی فروش نفت از یک سو و جایگزین شدن تهاتر کالا به جای دریافت ارز از خریداران نفت ایران، موجودی ارز فیزیکی کشور تا حدی کاهش یافته است.

هرچند اخبار و تحلیل ها حاکی از این است که همچنان ارز موجود توان پاسخگویی به نیاز بازار را دارد اما موفقیت در دور زدن تحریم های نفتی این پیام مهم را به بازار داخلی می دهد که در آینده با بحران کمبود ارز مواجه نخواهیم بود. لذا بخشی از تقاضای خرید ارز برای مصارف آتی کاهش می یابد و التهاب بازار فروکش خواهد کرد.

در هر صورت باید به انتظار نشست و برای اثرگذاری اتاق مبادلات ارزی از عجله اجتناب کرد و دقت کرد که ساز و کارهای اقتصاد آنی و فوری عمل نمی کنند بلکه به تدریج و در میان مدت و بلندمدت اثرگذار خواهند بود لذا برای موفقیت اتاق مبادلات ارزی باید به انتظار نشست.